Żonglowanie od dawna kojarzy się z poprawą koordynacji oraz koncentracji. Jednak badania naukowe pokazują, że korzyści mogą sięgać znacznie głębiej. Zgodnie z wynikami badań naukowców z Uniwersytetu Oksfordzkiego, nauka żonglowania może prowadzić do mierzalnych zmian w strukturze mózgu.
Wyniki tych badań zostały opublikowane w czasopiśmie Nature Neuroscience i pokazują, że nawet stosunkowo krótki okres nauki nowej, złożonej umiejętności może wpływać na organizację połączeń nerwowych.
Co dokładnie zmienia się w mózgu?
Badacze zaobserwowali około 5-procentowy wzrost objętości substancji białej u osób uczących się żonglować. Substancja biała odpowiada za komunikację pomiędzy różnymi obszarami mózgu. Można ją porównać do sieci kabli przesyłających informacje.
Im lepsza organizacja tych połączeń, tym sprawniejszy przepływ informacji między obszarami odpowiedzialnymi za:
- ruch,
- koordynację,
- przetwarzanie bodźców wzrokowych,
- planowanie działań,
- koncentrację.
Wcześniejsze badania wykazywały zmiany głównie w substancji szarej, czyli tej części mózgu, która odpowiada za przetwarzanie informacji. Natomiast zmiany w substancji białej były znacznie trudniejsze do uchwycenia i rzadziej dokumentowane.
Jak wyglądało badanie?
W eksperymencie wzięły udział 24 młode, zdrowe osoby dorosłe. Co ważne, żadna z nich wcześniej nie potrafiła żonglować. Uczestników podzielono na dwie grupy.
Pierwsza grupa rozpoczęła naukę żonglowania. Przez sześć tygodni uczestnicy mieli treningi oraz zostali poproszeni o codzienne ćwiczenia trwające około 30 minut. Druga grupa nie wprowadzała żadnych zmian i prowadziła normalny tryb życia.
Przed rozpoczęciem eksperymentu wszystkim wykonano skany mózgu. Następnie badanie powtórzono po sześciu tygodniach.
Po zakończeniu treningu osoby z grupy ćwiczącej były w stanie wykonać przynajmniej dwa pełne cykle klasycznego wzoru żonglerskiego, czyli kaskady trzema piłkami.
Jak mierzono zmiany w mózgu?
Naukowcy wykorzystali technikę zwaną dyfuzyjnym rezonansem magnetycznym (diffusion MRI). Metoda ta pozwala analizować ruch cząsteczek wody w tkance mózgowej.
Dlaczego to ważne? Ponieważ sposób, w jaki porusza się woda w mózgu, zależy od struktury włókien nerwowych. Gęściej upakowane i lepiej zorganizowane połączenia wpływają na sygnał, który można zmierzyć.
Dzięki temu możliwe było wykrycie zmian w obszarach odpowiedzialnych za koordynację ruchowo-wzrokową.
Dlaczego żonglowanie wpływa na mózg?
Żonglowanie jest czynnością wyjątkową, ponieważ łączy kilka procesów jednocześnie. Wymaga synchronizacji wzroku, rąk oraz planowania ruchów. Dodatkowo angażuje widzenie peryferyjne, czyli zdolność reagowania na obiekty znajdujące się poza centralnym polem widzenia.
To właśnie w tylnej części mózgu, odpowiedzialnej za integrację tych funkcji, zaobserwowano największe zmiany. Znajdują się tam połączenia nerwowe aktywowane podczas sięgania po obiekty i ich chwytania.
Co ciekawe, zmiany pojawiły się u wszystkich osób trenujących, niezależnie od poziomu, jaki osiągnęły. Sugeruje to, że kluczowe znaczenie ma sam proces nauki oraz czas poświęcony na ćwiczenia, a nie wyłącznie osiągnięty poziom umiejętności.
Czy trzeba zostać mistrzem, aby zobaczyć efekty?
To jeden z najbardziej interesujących wniosków z badania. Okazało się bowiem, że zmiany w mózgu nie zależały od tego, jak dobrze uczestnicy opanowali żonglowanie.
Najważniejszy był sam proces uczenia się. Oznacza to, że nawet osoby początkujące mogą doświadczać pozytywnych efektów wynikających z treningu nowych umiejętności.
Co mówią naukowcy?
Dr Heidi Johansen-Berg, która kierowała badaniem, podkreśliła, że choć wyniki są obiecujące, to techniki obrazowania mózgu mają swoje ograniczenia. Nie można jeszcze dokładnie określić, co dokładnie ulega zmianie.
Może to być:
- zmiana liczby połączeń nerwowych,
- zmiana ich organizacji,
- zwiększenie ilości mieliny, czyli osłonki włókien nerwowych,
- poprawa struktury istniejących połączeń.
Badaczka zaznaczyła również, że żonglowanie zostało wybrane jako przykład złożonej umiejętności, a nie jako jedyna aktywność wpływająca na mózg. Podobne efekty mogą dawać także inne wymagające czynności ruchowe.
Możliwe zastosowania w medycynie
Wyniki badań mogą mieć w przyszłości znaczenie kliniczne. Szczególnie w kontekście chorób neurologicznych, w których dochodzi do uszkodzeń połączeń nerwowych.
Jednym z przykładów jest stwardnienie rozsiane, choroba powodująca degradację osłonek mielinowych włókien nerwowych. Jeśli dalsze badania potwierdzą możliwość wzmacniania połączeń poprzez trening, może to otworzyć nowe kierunki terapii wspomagających rehabilitację.
Profesor Cathy Price z Wellcome Trust Centre for Neuroimaging zwróciła uwagę, że dowody na plastyczność substancji białej są bardzo istotne. Potwierdzają one, że mózg pozostaje zdolny do zmian pod wpływem nauki nawet w dorosłym wieku.
Co to oznacza dla kuglarzy?
Z perspektywy kuglarstwa te wyniki są szczególnie ciekawe. Pokazują bowiem, że trening to nie tylko rozwój umiejętności technicznych. To także realny trening mózgu.
Regularne ćwiczenia mogą wspierać:
- koncentrację,
- koordynację,
- cierpliwość,
- zdolność uczenia się,
- neuroplastyczność.
A to oznacza, że progres w kuglarstwie to nie tylko coraz trudniejsze tricki, ale także rozwój zdolności poznawczych.
Wniosek – trening, który rozwija więcej niż umiejętności
Badania z Oxfordu pokazują, że nauka nowych, złożonych umiejętności może prowadzić do fizycznych zmian w strukturze mózgu. Co ważne, nie trzeba być ekspertem, aby zacząć czerpać z tego korzyści.
Największe znaczenie ma regularność oraz sam proces uczenia się.
Dlatego żonglowanie można traktować nie tylko jako hobby czy formę treningu, ale również jako aktywność wspierającą rozwój mózgu. A to kolejny argument za tym, że warto czasem po prostu wziąć trzy piłki i zacząć ćwiczyć.
Odświeżony artykuł Juliana z 13 października 2009.
Więcej o Sara Zalewska
Studentka dziennikarstwa, komunikacji społecznej i medioznawstwa, związana z kuglarstwem od prawie sześciu lat
