Klauni od wieków byli symbolem rozrywki, humoru i cyrkowej magii. Ich charakterystyczny makijaż, kolorowe stroje i komiczne zachowania miały rozśmieszać publiczność oraz wprowadzać widzów w świat zabawy. Jednak wraz z rozwojem kina, literatury i popkultury wizerunek klauna zaczął się zmieniać. Dziś obok postaci kojarzonych z radością znajdziemy także klaunów budzących niepokój, a nawet strach.
Niektóre z tych postaci stały się ikonami kultury popularnej, rozpoznawalnymi na całym świecie.
Skąd wzięli się współcześni klauni?
Współczesny klaun wywodzi się przede wszystkim z tradycji europejskiego cyrku XIX wieku. Szczególną rolę odegrały dwa typy klaunów:
- Biały klaun – elegancki, poważny i zazwyczaj dominujący nad partnerem.
- Auguste – niezdarny, zabawny i popełniający błędy.
To właśnie z tych archetypów wywodzi się większość znanych klaunów obecnych w kulturze popularnej.
1. Joker – najbardziej znany klaun świata
Trudno znaleźć bardziej rozpoznawalnego klauna niż Joker. Postać pojawiła się po raz pierwszy w komiksach wydawnictwa DC Comics w 1940 roku.
Choć Joker formalnie nie jest cyrkowym klaunem, jego wygląd i zachowanie czerpią z tej estetyki pełnymi garściami. Charakterystyczny makijaż, szeroki uśmiech i zamiłowanie do chaosu sprawiły, że stał się jednym z najbardziej znanych antagonistów w historii popkultury.
W kolejnych dekadach postać była odgrywana między innymi przez Jack Nicholson, Heath Ledger, Jared Leto oraz Joaquin Phoenix.
2. Pennywise – klaun, który zmienił kino grozy
W 1986 roku Stephen King opublikował powieść To, której głównym antagonistą był Pennywise.
Postać przybierająca postać klauna szybko stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych ikon horroru. Szczególnie duży wpływ na popularność bohatera miały ekranizacje z 1990 oraz 2017 roku.
To właśnie Pennywise jest często wskazywany jako jeden z powodów współczesnego zjawiska określanego mianem „coulrofobii”, czyli lęku przed klaunami.
3. Ronald McDonald – najbardziej znany klaun reklamowy
Nie wszystkie słynne klauny są związane z filmami. Ronald McDonald przez dekady był twarzą McDonald’s i jednym z najbardziej rozpoznawalnych bohaterów reklamowych na świecie.
Postać zadebiutowała w latach 60. XX wieku i szybko stała się symbolem marki. Dla wielu dzieci Ronald był pierwszym klaunem, jakiego zobaczyły poza cyrkiem.
4. Krusty the Clown – satyra na telewizyjnych klaunów
Krusty z serialu animowanego The Simpsons to parodia popularnych amerykańskich klaunów telewizyjnych.
Choć prowadzi program dla dzieci, sam jest postacią pełną wad, problemów i absurdów. Dzięki temu stał się jedną z najbardziej charakterystycznych postaci serialu.
5. Bozo the Clown – legenda amerykańskiej telewizji
Bozo był jedną z najważniejszych postaci dziecięcej telewizji w Stanach Zjednoczonych w drugiej połowie XX wieku.
Programy z jego udziałem oglądały miliony widzów, a charakterystyczna fryzura i czerwony nos stały się ikoną kultury amerykańskiej.
6. Pagliaccio – smutny klaun opery
Choć powstał jeszcze przed erą kina, Pagliaccio z opery Pagliacci wywarł ogromny wpływ na późniejszy wizerunek klauna w kulturze.
To właśnie dzięki tej postaci spopularyzował się motyw „smutnego klauna”, ukrywającego własne emocje pod makijażem i uśmiechem.
7. Twisty – współczesny klaun grozy
Serial American Horror Story wprowadził do popkultury postać Twisty’ego.
Jego zdeformowana twarz i niepokojący wygląd sprawiły, że szybko dołączył do grona najbardziej przerażających klaunów współczesnej telewizji.
8. Klaun z McDonald’s reklam europejskich – lokalne odmiany słynnych klaunów
W różnych krajach powstawały własne wersje postaci klaunów wykorzystywanych w reklamach, programach dziecięcych i wydarzeniach rodzinnych.
Choć większość z nich nie zdobyła międzynarodowej sławy, przez lata kształtowały sposób postrzegania klaunów przez kolejne pokolenia.
Dlaczego klauni budzą skrajne emocje?
Psychologowie wskazują kilka powodów. Makijaż klauna ukrywa naturalną mimikę twarzy, co utrudnia odczytywanie emocji. Jednocześnie klauni często zachowują się w sposób nieprzewidywalny.
To połączenie sprawia, że jedni widzą w nich symbol dzieciństwa i zabawy, podczas gdy inni odczuwają niepokój.
Właśnie dlatego klauni tak dobrze odnaleźli się zarówno w komediach i cyrku, jak i w horrorach czy thrillerach.
Od areny cyrkowej do popkultury
Przez ponad sto lat kino, telewizja, literatura i komiksy wielokrotnie wykorzystywały motyw klauna. Od sympatycznych bohaterów rozbawiających dzieci po przerażające postacie z horrorów – niewiele cyrkowych archetypów zrobiło tak wielką karierę poza areną.
Jedno jest pewne: niezależnie od tego, czy kojarzymy klaunów z radością czy grozą, pozostają jednymi z najbardziej rozpoznawalnych symboli sztuki cyrkowej na świecie.
Więcej o Sara Zalewska
Studentka dziennikarstwa, komunikacji społecznej i medioznawstwa, związana z kuglarstwem od prawie sześciu lat
